Inleiding
De financiële positie van gemeenten staat onder druk. In de Perspectiefnota 2026-2029 is aangegeven dat het financieel meerjarenperspectief onzeker blijft door geopolitieke spanningen, economische onzekerheid en ontwikkelingen in de rijksfinanciën. Voor Almelo betekent dit dat behoedzaam financieel beleid noodzakelijk blijft.
Ten opzichte van de kaderbrief 2027-2030 heeft de meicirculaire 2026 geleid tot een verbetering van het begrotingssaldo in de jaren 2027 tot en met 2030. Ondanks deze verbetering laat de meerjarenraming vanaf 2028 nog een structureel tekort zien van 7,3 miljoen euro, welke afloopt naar 6,5 miljoen euro vanaf 2030. Daarmee blijven gemeentelijke taken en gemeentelijke middelen uit balans. Dit speelt niet alleen in Almelo, maar bij het merendeel van de gemeenten.
De Raad voor het Openbaar Bestuur (ROB) wijst in het rapport “Duidelijkheid in de (dis)balans” op dezelfde kernvraag: zijn de taken die gemeenten uitvoeren nog in evenwicht met de bevoegdheden, middelen en uitvoeringskracht die daarvoor beschikbaar zijn? Volgens de ROB moet de discussie minder gaan over incidentele resultaten en reserves, en meer over de structurele uitvoerbaarheid van wettelijke en maatschappelijke opgaven.
Voor Almelo is deze discussie direct relevant. De gemeente werkt aan grote opgaven op het gebied van bestaanszekerheid, leefbaarheid, veiligheid, wonen, duurzaamheid en economische ontwikkeling. Een robuuste financiële positie vraagt daarom niet alleen om een structureel sluitende begroting, maar ook om realistische keuzes over ambities, uitvoeringskracht en risico's.
Koers houden bij besparingen
Almelo werkt aan een structureel sluitende begroting met een behoedzame en flexibele besparingsstrategie. Tekorten worden niet uitsluitend opgelost met generieke bezuinigingen, maar met een afweging tussen financiële noodzaak, maatschappelijke effecten en de langetermijnontwikkeling van de stad. In de paragraaf "Voortgang vastgestelde besparingsmaatregelen" wordt stilgestaan bij de besparingsmaatregelen waarop al besluitvorming heeft plaatsgevonden. Zoals hiervoor is aangegeven blijft er, ondanks het huidige besparingspakket, vanaf 2028 een structureel tekort. In de paragraaf "Aanpak resterend tekort" wordt de aanpak toegelicht om de begroting ook de komende jaren structureel sluitend te krijgen.
De door de raad vastgestelde besparingen kunnen in drie categorieën worden ingedeeld:
- Dekkingsmaatregelen
- Taakstellende maatregelen
- Beleidsmaatregelen
Er kan onderscheid gemaakt worden in drie soorten besparingsmaatregelen. Welk soort besparingsmaatregel het betreft bepaalt op welke wijze de monitoring en verantwoording wordt opgenomen in het hoofdstuk Robuuste financiële positie.
Monitoring en verantwoording per besparingsmaatregel:
Nr. | Soort besparingsmaatregel | Implementatie | Tijdens implementatie | Na afronding |
|---|---|---|---|---|
1 | Dekkingsmaatregel | X | - | Taakvelden |
2 | Taakstellende maatregel | X | - | |
3 | Beleidsmaatregel | X | X |
1. Dekkingsmaatregelen
Dit betreft maatregelen die zorgen voor dekking van de lasten. Voorbeelden zijn de extra OZB-verhoging van 2,5% per jaar tot en met 2028 (Programmabegroting 2025) en de ambitie om de BUIG/bijstand binnen de financiële middelen van het Rijk uit te voeren (Perspectiefnota 2024-2027) door stapsgewijs het begrote tekort op de BUIG/bijstand terug te brengen naar nihil. Een kenmerk van dekkingsmaatregelen is dat deze na implementatie ook direct zijn afgerond. Specifieke monitoring en verantwoording van deze maatregelen na implementatie is daarom niet nodig. De maatregelen worden na implementatie via de reguliere P&C-cyclus gemonitord en verantwoord op de (hoofd)taakvelden.
2. Taakstellende maatregelen
Taakstellende maatregelen leiden tot verlaging van budgetten die in redelijke mate door de gemeente beïnvloedbaar zijn. Een voorbeeld hiervan zijn de subsidiebudgetten die bij de Programmabegroting 2025 met een lagere index zijn verhoogd. Een kenmerk van taakstellende maatregelen is dat deze na implementatie ook direct zijn afgerond. Specifieke monitoring en verantwoording van deze maatregelen na implementatie is daarom niet nodig. De maatregelen worden na implementatie via de reguliere P&C-cyclus gemonitord en verantwoord op de (hoofd)taakvelden.
3. Beleidsmaatregelen
Dit betreft maatregelen die verandering van beleid vergen. Het is van tevoren niet met zekerheid te stellen of de financiële besparing volledig gehaald wordt en of de beoogde effecten ook daadwerkelijk gerealiseerd worden. Er spelen namelijk factoren mee waarop de gemeente geen of zeer beperkt invloed heeft. Voorbeelden hiervan zijn demografische ontwikkelingen en Rijksbeleid. Daarnaast kan er een mate van onvoorspelbaarheid zijn in hoe maatregelen op elkaar inwerken. Een voorbeeld van beleidsmaatregelen is maatregelen binnen de uitvoering van de Wmo- en Jeugdwet. Bij de invoering van beleidsmaatregelen is een goede monitoring van belang, zodat eventueel tijdig kan worden bijgestuurd. Deze monitoring vindt plaats bij en tijdens de implementatie van de maatregel. Na afronding van de implementatie vindt monitoring en verantwoording plaats via de reguliere P&C-cyclus op de (hoofd)taakvelden.
Voortgang vastgestelde besparingsmaatregelen
Uitgangspunt jaarverantwoording 2025
In de jaarverantwoording 2025 is uitvoerig gerapporteerd over de voortgang van de besparingsmaatregelen. Hieronder staan het totaaloverzicht van de besparingsmaatregelen, de geïmplementeerde en afgeronde maatregelen en het overzicht van de nog openstaande maatregelen. Uitgangspunt in deze begroting is dat maatregelen conform planning worden geïmplementeerd en gerealiseerd. Wanneer bij het opstellen van deze begroting al wordt verwacht dat een maatregel niet of niet volledig wordt gerealiseerd, wordt dit toegelicht bij de stand van zaken van de openstaande besparingsmaatregelen.
Totaaloverzicht besparingsmaatregelen
Omschrijving | 2026 | 2027 | 2028 | 2029 e.v. | |
|---|---|---|---|---|---|
Dekkingsmaatregelen | -4.620 | -5.590 | -6.490 | -6.490 | |
Taakstellende maatregel | -7.490 | -8.090 | -8.665 | -8.740 | |
Beleidsmaatregelen | -11.240 | -15.200 | -17.400 | -18.390 | |
Totaal besparingsmaatregelen | -23.350 | -28.880 | -32.555 | -33.620 | |
Geïmplementeerde en afgeronde besparingsmaatregelen: | |||||
Dekkingsmaatregelen | 4.620 | 5.590 | 6.490 | 6.490 | |
Taakstellende maatregel | 7.309 | 7.737 | 8.237 | 8.237 | |
Beleidsmaatregelen | 1.000 | 1.000 | 1.000 | 1.000 | |
Totaal geïmplementeerd en afgerond | 12.929 | 14.327 | 15.727 | 15.727 | |
Totaal openstaand | -10.421 | -14.553 | -16.828 | -17.893 | |
Bedragen x 1.000 euro | |||||
Het totaal aan besparingsmaatregelen is ruim 33 miljoen euro vanaf 2029. Hiervan is een bedrag oplopend van 12,9 miljoen euro in 2026 naar 15,7 miljoen euro vanaf 2029 reeds structureel geïmplementeerd en afgerond, waardoor nog een structurele besparing openstaat, oplopend van 10,4 miljoen euro in 2026 naar 17,9 miljoen euro vanaf 2029. Hieronder volgt een overzicht van de maatregelen die na de jaarverantwoording 2025 zijn geïmplementeerd en ingevuld.
Geïmplementeerde en afgeronde maatregelen
Omschrijving | Herkomst | 2026 | 2027 | 2028 | 2029 e.v. |
|---|---|---|---|---|---|
Dekkingsmaatregelen | |||||
Voor 2026 geïmplementeerd en afgerond | -4.620 | -5.590 | -6.490 | -6.490 | |
Totaal dekkingsmaatregelen | -4.620 | -5.590 | -6.490 | -6.490 | |
Taakstellende maatregelen | |||||
Voor 2026 geïmplementeerd en afgerond | -5.550 | -5.550 | -5.550 | -5.550 | |
Taakstelling organisatie | ZR2026 | -500 | -1.000 | -1.500 | -1.500 |
Ombuiging datagedreven werken (gedeeltelijk) | B2027 | -1.259 | -1.187 | -1.187 | -1.187 |
Totaal taakstellende maatregelen | -7.309 | -7.737 | -8.237 | -8.237 | |
Beleidsmaatregelen | |||||
Voor 2026 geïmplementeerd en afgerond | -1.000 | -1.000 | -1.000 | -1.000 | |
Totaal beleidsmaatregelen | -1.000 | -1.000 | -1.000 | -1.000 | |
Totaal geïmplementeerd en afgerond | -12.929 | -14.327 | -15.727 | -15.727 |
Bedragen x 1.000 euro
De openstaande structurele besparingsmaatregelen per begin 2026 lopen op van 10,4 miljoen euro in 2026 naar 17,9 miljoen euro vanaf 2029. Dit wordt in onderstaand overzicht weergegeven.
Openstaande besparingsmaatregelen
Bedragen x 1.000 euro |
|---|
Stand van zaken openstaande besparingsmaatregelen
Ombuiging datagedreven werken
Van de ombuiging datagedreven werken is een bedrag oplopend naar 253.000 euro structureel vanaf 2027 nog niet ingevuld. Dit bedrag blijft daarmee onderdeel van de openstaande taakstelling. Bij de verdere uitwerking wordt beoordeeld op welke wijze de resterende besparing kan worden gerealiseerd en of aanvullende besluitvorming nodig is. Eventuele financiële gevolgen worden verwerkt in de reguliere P&C-cyclus.
Taakstelling organisatie
In het collegeprogramma 2026-2030 is een structurele taakstelling op de organisatie opgenomen. Voorgesteld wordt om deze stapsgewijs in te voeren, oplopend van 100.000 euro in 2028 naar 250.000 vanaf 2030. Voor de invulling van deze taakstelling zal in 2027 een herijking plaatsvinden van de uitvoering van taken.
Sociaal domein
In de zomerrapportage 2026 is aangegeven dat de invoering van de algemene voorziening complexer blijkt dan verwacht. Daardoor wordt de verwachte besparing op Wmo-begeleiding later gerealiseerd. Dit leidt tot een besparingsverlies van 2,1 miljoen euro in 2027 en 900.000 euro in 2028. Deze effecten zijn verwerkt in het financieel meerjarenperspectief van deze programmabegroting. Het besparingsverlies over 2026 is verwerkt in de zomerrapportage 2026.
In de jaarverantwoording 2026 wordt, in lijn met de jaarverantwoording 2025, opnieuw een overzicht opgenomen van de geïmplementeerde, afgeronde en openstaande besparingsmaatregelen. Daarmee blijft zichtbaar welke maatregelen zijn gerealiseerd, welke maatregelen nog openstaan en waar aanvullende bijsturing nodig is.
Tot slot, Almelo houdt koers op een robuuste financiële positie. Door besparingen zorgvuldig te implementeren, de voortgang te volgen en waar nodig tijdig bij te sturen, blijft de gemeente werken aan een structureel houdbare begroting met oog voor maatschappelijke effecten en uitvoeringskracht. Voor de implementatie van de besparingen kan het nodig zijn dat we incidenteel moeten investeren. Besluiten met dergelijke financiële gevolgen brengt het college ten laste van de bestemmingsreserve sociaal domein, binnen de kaders die de raad daarvoor heeft vastgesteld.
Aanpak resterend tekort
Om de begroting meerjarig structureel sluitend te krijgen worden er richting de Perspectiefnota 2028-2031 besparingsrichtingen voorbereid. Voorgesteld wordt om deze richtingen binnen de onderstaande kaders uit te werken.
1. Structureel tekort vraagt om structurele keuzes
De bezuinigingsopgave moet leiden tot een duurzaam sluitende meerjarenbegroting. Daarom ligt de nadruk op structurele maatregelen en niet op incidentele oplossingen of tijdelijke ingrepen. De algemene reserve wordt alleen gebruikt als noodmaatregel om tijdelijke tegenvallers op te vangen en het vrij aanwendbare deel van de bestemmingsreserves is uitsluitend bedoeld om tekorten op te vangen.
2. Collegeprogramma 2026-2030 is leidend
De ambities uit het collegeprogramma vormen het vertrekpunt. Mochten maatregelen deze ambities op enigerlei wijze toch gaan raken dan wordt dat expliciet inzichtelijk gemaakt, zodat hierover een bewuste bestuurlijke afweging kan worden gemaakt.
3. Binnen sociaal domein blijven de eerder ingezette hervormingen het uitgangspunt
De eerder ingezette hervormingen en bezuinigingen binnen het sociaal domein vormen het uitgangspunt. Nieuwe maatregelen binnen dit domein zijn alleen aan de orde wanneer zij aansluiten op het ingezette herontwerp van het sociale domein. Dit in verband met realisme: verdere bezuinigingen binnen het sociaal domein zijn - gelet op de opgave die we nog moeten invullen - uiterst risicovol en daarmee vooralsnog niet reëel.
4. Focus op substantiële maatregelen in plaats van kaasschaafbezuinigingen
De opgave vraagt om duidelijke bestuurlijke keuzes met een betekenisvol financieel effect. Daarbij wordt kritisch gekeken naar activiteiten, subsidies, regelingen en investeringen die kunnen worden beëindigd, versoberd, gefaseerd of uitgesteld. Generieke kortingen zijn geen uitgangspunt.
5. Financiële ruimte wordt breed gezocht
Naast bezuinigingen wordt actief gekeken naar het vergroten en versnellen van inkomsten, het verhogen van kostendekkendheid, het inzetten van niet-geoormerkte rijksmiddelen, een toetsing van de bijdrage van verbonden partijen aan de opgave en het benutten van financiële optimalisaties door bijvoorbeeld het kritisch beoordelen van de meerjarige investeringsplanning in relatie tot de realiseerbaarheid hiervan (minimaliseren van planningsoptimisme). Ook wordt onderzocht in hoeverre investeringen getemporiseerd kunnen worden.
6. Besparingen moeten realistisch zijn
Maatregelen worden integraal beoordeeld op onder andere financieel effect, uitvoerbaarheid, risico's, maatschappelijke impact en haalbaarheid. Daarbij wordt uitgegaan van realistische planningen en besparingen.
7. Er worden geen extra zelfstandige besparingen op de organisatie opgelegd
Vanwege de openstaande taakstelling en ambities in het collegeprogramma worden er ten laste van de organisatie geen extra besparingen opgelegd. Deze kunnen alleen worden ingeboekt als gevolg van een bestuurlijke keuze om een activiteit niet of soberder uit te voeren. We kijken daarom in deze fase niet naar efficiencymaatregelen, zoals slimmer werken, procesoptimalisatie en beter samenwerken. Die maatregelen (om de efficiency te verhogen) worden al ingezet om de bestaande bezuinigingen en de ambities uit het collegeprogramma te realiseren.